Diaspora shqiptare në Evropë është sot një forcë politike e padiskutueshme. Ajo voton. Ajo udhëton. Ajo kthehet për zgjedhje. Ajo ndikon. Kam qenë dëshmitare e entuziazmit të saj gjatë fushatave zgjedhore, e fjalëve të mëdha, me plotë patoskombëtar që u drejtohet mërgimtarëve si shpresë, si shpëtim, si ndërgjegje e kombit.
Në këto momente, diaspora ndjehet e rëndësishme. E thirrur. E nevojshme. Por kjo ndjenjë zgjat aq sa zgjat fushata. Pas zgjedhjeve, zëri i saj venitet. Mbështetja shndërrohet në harresë. Dhe ajo që mbetet është një boshllëk i heshtur: mungesa e politikave që do ta mbronin identitetin e saj në përditshmëri.
Kur jep gjithçka, por nuk mbrohesh nga asgjë
Diaspora jep shumë. Jep votën. Jep remitencat. Jep kapitalin moral të qëndresës dhe sakrificës. Jep historinë e saj. Por ajo që nuk merr është mbrojtja e gjësë më të brishtë që ka: gjuhës së fëmijëve të saj.
Këtë asimetri nuk e kam lexuar në libra. E kam parë çdo javë në klasë. Në klasë të improvizuara, në fundjavë, pas orarit të shkollave vendase, ku mësuesit punojnë vullnetarisht, pa kontrata, pa siguri, pa përkrahje institucionale, por me një ndjenjë të thellë përgjegjësie kombëtare. Aty ku dashuria për gjuhën zë vendin e shtetit.
Tri dekada vullnetarizëm dhe heshtje
Mësimi plotësues i gjuhës shqipe në diasporë ka mbetur mbi tri dekada një akt vullnetar, pothuajse heroik. Shqiptarët ia kanë besuar gjuhën shqipe:
ndërgjegjes së mësuesit, durimit të prindit, dhe përpjekjeve të shoqatave.
Por vullneti nuk mund të zëvendësojë shkollën. Përfshirja e fëmijëve ka mbetur e ulët, jo sepse ata nuk duan shqipen, por sepse shqipja nuk ka status. Kur diçka nuk është e institucionalizuar, ajo perceptohet si e përkohshme, si dytësore, si shtesë – jo si themel.
Nën presionin e asimilimit
Fëmijët shqiptarë në Evropë rriten në sisteme arsimore të forta, të strukturuara, të pamëshirshme ndaj dobësive. Kjo i bën ata qytetarë të përgatitur të vendeve pritëse, por njëkohësisht i vendos përballë një rreziku të heshtur: humbjes së gjuhës amtare.
E shoh çdo ditë këtë betejë. Pa mbështetje shtetërore, shqipja mbetet gjuhë zemre, por jo gjuhë mendimi. Gjuhë e gjyshes, por jo e dijes. Gjuhë e emocioneve, por jo e formimit intelektual. Dhe kështu, ngadalë, asimilimi ndodh – pa zhurmë, pa dramë, por me pasoja të pakthyeshme.
Premtime që nuk u bënë kurrë realitet
Të gjitha qeveritë kanë premtuar. Fjalët kanë qenë të bukura, dokumentet të shumta. Por realiteti në klasë ka mbetur i njëjtë:
pa financim, pa status për mësuesit, pa kurrikula të detyrueshme, pa koordinim institucional.
Në këtë mënyrë, diaspora vazhdon të shihet si burim votash dhe remitencash, por jo si përgjigje afatgjatë kulturore.
Përfundim autorial
Si mësuese e diasporës, e konsideroj institucionalizimin e mësimit plotësues të gjuhës shqipe jo si luks, por si detyrim kombëtar dhe moral të shtetit të Kosovës. Pa këtë hap, çdo diskurs mbi rëndësinë e diasporës mbetet i zbrazët.
Nëse shteti merr votën e diasporës, ai duhet të marrë edhe përgjegjësinë për fëmijët e saj. Përndryshe, procesi i asimilimit do të vazhdojë i heshtur, ndërsa brezat e ardhshëm do ta humbin lidhjen gjuhësore dhe kulturore me vendin e origjinës – dhe ky do të jetë një dëm i pariparueshëm për kombin shqiptar.
Gjenevë, 29.12. 2025
Nexhmije Mehmetaj
