Në kujtesën e një prej plagëve më të rënda të historisë sonë të afërt, tragjedisë së 28 Marsit 1997 në kanalin e Otrantos, ku dhjetëra bashkëkombës humbën jetën në kërkim të një jete më të mirë, poeti Albert Habazaj sjell një elegji të ndjerë dhe thellësisht njerëzore.
“Trishtohen lulet nga marsi i hidhur” nuk është thjesht një poezi, por një akt kujtese dhe një thirrje e heshtur kundër harresës. Përmes vargjeve të mbushura me dhimbje, simbolikë dhe ndjeshmëri të lartë, autori rikthen në vetëdijen tonë kolektive një tragjedi që nuk duhet të shuhet kurrë nga memoria. Kjo elegji ngre zërin për jetët e pafajshme, për ëndrrat e ndërprera dhe për plagën që ende rëndon mbi ndërgjegjen tonë kombëtare.
Në këtë frymë përkujtimi dhe reflektimi, ju ftojmë ta lexoni këtë poezi si një homazh për viktimat dhe si një dëshmi të fuqisë së fjalës poetike për të mbajtur gjallë kujtesën.
Trishtohen lulet nga marsi i hidhur
Dhe bregu bregut i mban mëri,
Për jetët pa faj që thellë kanë ikur
Vyshken lulet nga ai mars i zi.
Përvitshëm, kur vjen njëzet e tetë marsi
Rituali i pikëllimit nxin nga ritet mortore,
Sa thonë që Otrantos buza e shpirti i plasi
Sa thonë që dhe dallgët ndihen fajtore.
Të pafajshmit ata që i hipën ëndrrës
Dhe u bënë qivure në fund të detit,
Nga drithërima ime dhemb refren i këngës
Nga harrimi, nga heshtja rrëqethëse e shtetit.
Përditë në monument të memories ata
I kemi me frymën tonë fatkeqët në gjëmë,
As nënat shamizeza, as Shqipëria s’u dha
Nuk thahen lulet, se në kopsht kanë rrënjë.
Kjo poezi përfaqëson një reflektim të thellë artistik dhe një akt të përgjegjshëm kujtese për viktimat e kësaj tragjedie, duke sjellë përmes gjuhës poetike dhimbjen, humbjen dhe ndërgjegjësimin kolektiv. Me një strukturë të përmbajtur dhe një shprehje të ndjerë, autori rikthen në vëmendje një ngjarje që mbetet e pashlyeshme në memorien kombëtare.
Që në vargjet e para, poeti përdor figurën e luleve të trishtuara dhe të vyshkura si një metaforë të fuqishme për jetët e ndërprera padrejtësisht. Marsi, zakonisht simbol i pranverës dhe ringjalljes, këtu shndërrohet në një muaj zie – një “mars i hidhur” dhe “mars i zi”, që mbart kujtimin e një plage kolektive.
Bregu që “i mban mëri” dhe dallgët që “ndihen fajtore” personifikojnë natyrën, duke e bërë atë bashkëvuajtëse me njerëzit. Kjo e thellon ndjenjën e tragjedisë dhe sugjeron se dhimbja ka përmasa universale.
Ëndrra e ndërprerë dhe tragjedia njerëzore
Në strofën e tretë, autori ndalet te viktimat – “të pafajshmit” që “i hipën ëndrrës”. Kjo është një referencë e drejtpërdrejtë ndaj emigrimit si shpresë për një jetë më të mirë. Por ëndrra kthehet në tragjedi: ata bëhen “qivure në fund të detit” – një figurë tronditëse që përçon jo vetëm humbjen fizike, por edhe varrosjen e shpresës.
Një element i fortë kritik në poezi është heshtja e shtetit, e cila përmendet si një plagë e dytë, po aq e rëndë sa vetë tragjedia. Kjo heshtje krijon një ndjenjë braktisjeje dhe padrejtësie.
Kujtesa si rezistencë
Në strofën e fundit, poeti zhvendos fokusin nga tragjedia tek kujtesa kolektive. Viktimat janë të pranishme “në monument të memories” dhe jetojnë përmes kujtimit të përditshëm. Figura e nënave shamizeza është simbol i dhimbjes së përjetshme, ndërsa ideja se “nuk thahen lulet, se në kopsht kanë rrënjë” sugjeron se kujtesa nuk shuhet – ajo është e rrënjosur thellë në ndërgjegjen kombëtare.
Vlerësim përfundimtar
Kjo poezi është një thirrje për mosharresë dhe një homazh për viktimat e pafajshme. Me një gjuhë të thjeshtë, por të ngarkuar emocionalisht, Albert Habazaj arrin të ndërtojë një tekst që prek thellë lexuesin, duke e bërë dhimbjen personale një përvojë kolektive.
Ajo nuk është vetëm një poezi për një tragjedi të kaluar, por një kujtesë e gjallë që kërkon drejtësi, reflektim dhe humanizëm.
